Giáo án ngữ văn 8: Bài Trong lòng mẹ | Giáo án phát triển năng lực ngữ văn 8

Ngày soạn:
Ngày dạy:

Tiết: 4,5
Văn bản:
TRONG LÒNG MẸ
(Trích Những ngày thơ ấu)
(tiết 1)
Nguyên Hồng
A. MỤC TIÊU
1. Kiến thức
– Nắm được khái niệm thể loại hồi kí.
– Hiểu được cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Trong lòng mẹ.
– Nắm được ngôn ngữ truyện thể hiện niềm khát khao tình cảm ruột thịt cháy bỏng của nhân vật.
– Hiểu được ý nghĩa giáo dục: những thành kiến cổ hủ, nhỏ nhen, độc ác không thể làm khô héo tình cảm ruột thịt sâu nặng, thiêng liêng.
2. Kĩ năng
– Biết đọc – hiểu một văn bản hồi kí. Biết vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản tự sự để phân tích tác phẩm truyện.
3. Định hướng phát triển năng lực
– – Năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, tự quản bản thân.
– – Năng lực giao tiếp, thưởng thức văn học.
4. Thái độ
– Cảm thông, chia sẻ với những người có hoàn cảnh bất hạnh, đáng thương.
– Yêu kính và biết ơn cha mẹ.
– Trân trọng tình cảm gia đình, tình mẫu tử.
B. CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
– Giáo viên:
+ Nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên, hướng dẫn chuẩn kiến thức kĩ năng, tư liệu tham khảo.
+ Chuẩn bị kế hoạch dạy học, thiết bị, phương tiện dạy học (máy chiếu), chân dung nhà văn Nguyên Hồng.
+ Tranh minh hoạ cảnh bé Hồng nằm trong lòng mẹ (theo SGK Ngữ văn 8 T1), phiếu học tập.
– Học sinh:
+ Đọc kĩ sách giáo khoa, sách bài tập, những tài liệu liên quan.
+ Sưu tầm tư liệu về tác giả Nguyên Hồng, các bài viết về tác giả, tác phẩm.
+ Soạn bài và chuẩn bị đầy đủ theo hướng dẫn về nhà của giáo viên.
C. PHƯƠNG PHÁP
– Phương pháp: dạy học theo nhóm, PP giải quyết một vấn đề, PP dự án, PP nghiên cứu trường hợp điển hình.
– Kỹ thuật dạy học: KT đặt câu hỏi, động não, giao nhiệm vụ, trình bày một phút, KT hỏi và trả lời, KT tóm tắt tài liệu theo nhóm…
D. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Bước 1. Ổn định lớp
– Kiểm tra vệ sinh, nề nếp:……………………………………………….
– Kiểm tra sĩ số học sinh:
Ngày giảng Lớp Sĩ số (vắng)

Bước 2. Kiểm tra bài cũ
Bước 3. Bài mới:

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
– Mục tiêu: tạo tình huống/vấn đề học tập nhằm huy động kiến thức, kinh nghiệm hiện có của học sinh và nhu cầu tìm hiểu kiến thức mới liên quan đến tình huống/vấn đề học tập
– Phương pháp: vấn đáp
– Thời gian: 3 phút
– GV: Chia sẻ những kỉ niệm, tình cảm và ấn tượng sâu sắc của em về mẹ: => mỗi HS tự kể
Rõ ràng chúng ta thấy tình cảm đối với mẹ thật thiêng liêng. Được nằm trong vòng tay của mẹ thật hạnh phúc. Bài học hôm nay sẽ cho các em thấy qua nhận vật Hồng trong đoạn trích “Trong lòng mẹ” của Nguyên Hồng
HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC (25’)
– Mục tiêu: tìm hiểu về tác giả, tác phẩm.
– Phương pháp: PP thảo luận nhóm, PP nghiên cứu tình huống, PP vấn đáp.
– Phương tiện: máy chiếu, phiếu học tập, tư liệu
– Kĩ thuật: động não, chia nhóm, giao nhiệm vụ, hoàn tất một nhiệm vụ, trình bày một phút,…
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
Hoạt động 1: GV giới thiệu cho HS tìm hiểu về tác giả, tác phẩm. I. Giới thiệu chung
G

H ? Hãy giới thiệu những nét tiêu biểu về tác giả?

Trình bày. 1. Tác giả
(1918–1982)
+ Quê ở Nam Định.
+ Là nhà văn của phụ nữ, nhi đồng, của những người cùng khổ.
– Văn xuôi Nguyên Hồng giàu chất trữ tình, nhiều khi dạt dào những cảm xúc thiết tha, rất mực chân thành.
G

* Bổ sung:
– Nguyên Hồng sinh ở thành phố Nam Định, nhưng Hải Phòng cửa biển đã khơi dạy và gắn bó với ông, với sự nghiệp văn chương của ông. Tác phẩm của ông thường viết về những con người nghèo khổ dưới đáy xã hội, với một lòng yêu thương đồng cảm vì vậy ông được coi là nhà văn của những con người cùng khổ.
– Trong thế giới nhân vật của ông xuất hiện nhiều người bà, người mẹ, người chị, những cô bé, cậu bé khốn khổ nhưng nhân hậu. Ông viết về họ bằng cả trái tim yêu thương và thắm thiết của mình. Ông được mệnh danh là nhà văn của phụ nữ và trẻ em. Văn xuôi của ông giàu chất trữ tình, nhiều khi dạt dào cảm xúc và hết mực chân thành. Ông thành công hơn cả ở thể loại tiểu thuyết.
G

H
G
H Em biết gì về văn bản “Trong lòng mẹ” và tác phẩm “Những ngày thơ ấu”?

Trình bày.
? Nêu xuất xứ của văn bản ?
– Văn bản ” Trong lòng mẹ” là chương thứ IV của tập hồi kí. 2. Tác phẩm
– “Những ngày thơ ấu” là tập hồi kí đăng báo 1938 in thành sách năm 1940 gồm 9 chương.

– Văn bản “Trong lòng Mẹ” là chương thứ IV của tập hồi kí.

G * Bổ sung: Những ngày thơ ấu là tập hồi ký tự truyện gồm 9 chương
Chương 1: Tiếng kèn.
Chương 2: Chúa thương xót chúng tôi.
Chương 3: Trụy lạc.
Chương 4: Trong lòng mẹ.
Chương 5: Đêm nôen.
Chương 6: Tron đêm đông.
Chương 7: Đồng xu cái.
Chương 8: Sa ngã.
Chương 9: Bước ngoặt.
Hoạt động 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu văn bản II. Đọc – hiểu văn bản
G

H
G

G

G

H ? Theo em, truyện cần đọc với giọng đọc như thế nào cho phù hợp ?
Chia sẻ.
Giọng chậm, tình cảm, chú ý các từ ngữ, hình ảnh thể hiện cảm xúc thay đổi của nhân vật tôi, nhất là đoạn cuối cuộc trò chuyện với bà cô, đoạn tả chú bé Hồng nằm trong lòng mẹ. Các từ ngữ, hình ảnh, lời nói ngọt ngào, giả dối rất kịch của bà cô cần thể hiện một cáchđon đả, kéo dài, lộ rõ sắc thái châm biếm, cay nghiệt.
Đọc – GV gọi 2, 3 em đọc tiếp.
? Nhận xét?
? Tìm hiểu một số từ khó trong phần chú thích?
Tìm từ trái nghĩa với từ gõ đầu ; đồng nghĩa với từ đoạn tang.
– Đoạn tang: hết giỗ, mãn tang, hết tang, hết trở…
– Lưu ý: 5, 8, 12, 13, 14, 17. 1. Đọc – chú thích

G

H

G

H

G

H

G

H

G

H

? Bài văn viết theo thể loại nào?
? Em hiểu gì về thể loại hồi kí?
Hồi kí là thể văn được dùng để ghi lại những chuyện có thật đã xảy ra trong cuộc đời một con người.
? Em xếp văn bản thuộc thể loại nào? (Kiểu VB) nào? Nhân vật chính là ai?
– Tiểu thuyết: tự thuật kết hợp với các kiểu văn bản: tự sự, miêu tả biểu cảm.
– Nhân vật xưng “tôi” ngôi thứ nhất chính là tác giả (bé Hồng), kể lại chuyện một cách chân thực, trung thành…
? Nhận xét bố cục văn bản? Có thể chia đoạn trích thành 2 hay 3 đoạn ?
– P1: Từ đầu đến… và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?…: Cuộc đối thoại giữa bà cô cay độc và chú bé Hồng. Qua đó bộc lộ ý nghĩ, cảm xúc của chú bé Hồng về người mẹ bất hạnh.
– P2: Đoạn còn lại: Cuộc gặp lại bất ngờ với mẹ và cảm giác vui sướng cực điểm của chú bé Hồng.
? So sánh mạch kể chuyện giữa truyện
“ Trong lòng mẹ” có gì giống và khác “Tôi đi học”?
+ Giống: Kể theo trình tự thời gian, kể kết hợp với bộc lộ cảm xúc, hồi tưởng.
+ Khác: Liền mạch trong một khoảng thời gian ngắn, buổi sáng – ngắt quãng trước một vài ngày sau khi gặp mẹ.
? Tóm tắt nội dung chính của văn bản? (HSK)
HS tóm tắt đoạn trích -> GV tóm tắt ngắn gọn.
Gần đến ngày giỗ đầu bố Hồng, cậu lại rất thương và nhớ mẹ mình thì một hôm, người cô gọi cậu đến và hỏi có muốn gặp mẹ, gặp “em bé” ko. Sau đó, bà ta làm cho Hồng đau lòng bằng cách nói về cuộc sống của mẹ Hồng. Bà ta càng nói Hồng càng im lặng và cậu bắt đầu khóc. Cậu càng thấy thương mẹ hơn, càng căm ghét những hủ tục lạc hậu trước những lời bôi nhọ mẹ mình của bà cô thâm hiểm, tàn nhẫn. Một hôm, trên đường đi học về, Hồng thoáng thấy 1 người ngồi trên xe kéo rất giống mẹ. Hồng liền đuổi theo và gọi to. Vài giây sau, Hồng đuổi kịp xe kéo. Và nhận ra đúng là mẹ mình. Hồng òa khóc nằm trong lòng mẹ. Cậu cảm nhận được tất cả vẻ đẹp, sự yêu thương và dịu dàng của mẹ. Cậu quên hết mọi lời nói độc ác của bà cô, chỉ còn niềm xúc động và tình yêu thương mẹ vô bờ. 2. Kết cấu – bố cục
– Thể loại: Hồi kí là một thể văn ghi chép, kể lại những biến cố đã xảy ra trong quá khứ mà tác giả đồng thời là người kể người tham gia hoặc chứng kiến.

– Bố cục: 2 phần

Hoạt động 3: Hướng dẫn HS phân tích 3. Phân tích
G

H

G

H

G

G

H

G

G

H

G

H

G

H

G

G

G

H

G

H

G

H
G

? Mở đầu đoạn trích tác giả đã cho người đọc thấy được cảnh ngộ của mình như thế nào?
– Với giọng văn giản dị, tự nhiên, người đọc có thể nhận ra ngay cảnh ngộ đáng thương của Hồng:
– Cha vừa mất, mẹ bỏ nhà đi tha phương cầu thực.
– Anh em Hồng phải sống nhờ bà cô ruột.
? Cảnh ngộ đó tạo nên thân phận của bé Hồng ntn?
Cô độc, đau khổ luôn khát khao tình yêu thương, tình mẹ => Rất đáng thương.
Dòng tự sự ở phần đầu còn cho người đọc biết được thời gian xảy ra câu chuyện, hoàn cảnh sống của người mẹ tội nghiệp => khơi nguồn để từ đó bà cô xuất hiện.
? Nhân vật người cô có quan hệ như thế nào với bé Hồng?
Cô ruột (bên nội) => Quan hệ ruột thịt, gần gũi.
? Hình ảnh người cô được khắc hoạ qua những chi tiết nào? (Chú ý chi tiết khắc hoạ về nét mặt, cử chỉ, giọng nói)
Ghi những chi tiết HS phát hiện.
+ Bảng (1): Người cô
+ Bảng (2): Hoạt động của bé Hồng.
(pt’ tâm trạng của bé Hồng rút ra ở phần sau)
Thảo luận tìm chi tiết về người cô.
+ Với vẻ mặt cười nói rất kịch: mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không ?
-> Không có ý định tốt đẹp.
– Bé Hồng từ chối -> không buông tha tiếp tục lôi đứa cháu vào trò chơi đã dàn tính sẵn.
– Tỏ ra thân tình vỗ vai an ủi, muốn giúp đỡ cháu nhưng lại cố ý ngân hai tiếng em bé.
-> Cử chỉ thân mật giả dối, lời nói ngọt ngào đầy mỉa mai cay độc.
– Lạnh lùng vô cảm trước sự đau đớn của đứa cháu, tươi cười kể về tình cảnh đói rách túng thiếu của mẹ bé Hồng.
– Đổi giọng giả nhân giả nghĩa thương xót người anh trai.
? Bà cô muốn gì khi cho rằng mẹ chú đang phát tài và nhất là cố ý phát âm hai tiếng em bé ngân dài, thật ngọt?
Với cảnh ngộ của bé Hồng, lẽ ra cô phải chia sẻ, an ủi, động viên, yêu thương mà trái lại tìm mọi cách gieo rắc vào đầu óc thơ ngây của cháu đáng thương những điều không hay khinh miệt ruồng rẫy người mẹ bất hạnh của nó.
– Với nụ cười nửa miệng và câu hỏi thăm dò: mày có muốn vào Thanh Hoá với mẹ mày không “Tưởng chừng đã chạnh tới nỗi nhớ tình thương mẹ của chú bé, nhưng vốn nhạy cảm, Hồng đã nhận ra ngay ý nghĩa cay độc trong giọng nói và nét mặt rất kịch cô. Bề ngoài tỏ ra quan tâm đến tình cảm mẹ con của đứa cháu côi cút, nhưng bên trong lòng bà chỉ muốn gieo rắc vào đầu cháu ý nghĩ hoài nghi khinh miệt người mẹ đang tha hương cầu thực.
– Vẫn giọng ngọt ngào kèm theo cả cái nhìn bằng đôi mắt long lanh, chằm chặp: Mợ mày phát tài lắm có như dạo trước đâu” Vào mà bắt mẹ mày may vá cho và thăm em bé chứ. Phải chăng người cô muốn kéo đứa cháu đáng thương vào trò chơi độc ác đã dàn tính sẵn, rõ ràng bà như muốn ngầm báo với bé Hồng rằng mẹ chú đã thay lòng đổi dạ, không thương con, không gắn bó với gia đình như trước nữa đã có con với người đàn ông khác. Lòng chia rẽ tình mẫu tử thiêng liêng của Hồng. Rõ ràng dù cho bé Hồng im lặng cúi đầu, khóe mắt cay cay lòng đau thắt lại rồi cả nức nở cười dài trong tiếng khóc thì người cô không hề mảy may xúc động, bà vẫn tươi cười kể chuyện cho bé Hồng nghe về tình cảnh túng quẫn về h/ả gầy guộc rách rưới của người mẹ chú một cách thích thú rõ rệt.
? Vì sao những lời nói của bà cô khiến bé Hồng lòng thắt lại, nước mắt chảy ròng ròng…?
Cay đắng biết bao khi niềm tin và tình mẫu tử thiêng liêng bị chính người cô gắn bó với mình bằng tình máu mủ ruột thịt cứ xăm soi hành hạ hòng chia rẽ. Vốn khổ cực bất hạnh và nhạy cảm giàu tình yêu mẹ, sự lạnh lùng vô cảm của người cô khiến bé Hồng đau xót tủi hờn như bị sát muối trong lòng. Vài lời vớt vát cuối cùng cô tỏ một chút xót thương người anh trai vừa khuất, thương hại người chị dâu khổ sở và nói tới cái sĩ diện của đứa cháu phần nào làm dịu đi nỗi đau tình mẫu tử trong tâm hồn thơ dại của bé Hồng. Nhưng không xoá nổi nét bản chất trong nét tính cách của bà cô.
? Nhận xét về cách khắc hoạ nhân vật người cô của tác giả ?
Chú trọng miêu tả ngoại hình, hành động, lời nói => nổi bật tính cách theo trình tự các bước ngày càng phát triển, khắc sâu vào lòng người đọc sự căm phẫn người cô độc ác, tàn nhẫn, hẹp hòi.
Thảo luận nhóm bàn
– Thời gian: 2 phút
– Hết thời gian đại diện nhóm báo cáo, các nhóm khác nhận xét, bổ sung, GV nhận xét và chốt kiến thức.
– Câu hỏi: ? Qua cách miêu tả ấy, em thấy bà cô bé Hồng là con người như thế nào?
Đó là người đàn bà độc ác, lạnh lùng vô cảm, thâm hiểm.
* Giảng: Tính cách tàn nhẫn của bà cô là sản phẩm của những định kiến đối với người phụ nữ theo luật “tam tòng”. Bà cô tiêu biểu cho hạng đàn bà “Miệng nam mô, bụng một bồ giao găm” là hiện thân của thành kiến cổ hủ phi nhân đạo của xã hội thực dân phong kiến ngày đó. Qua hình ảnh người cô, tác giả lên án đanh thép sự tàn nhẫn bất công trong xã hội. 3.1. Hình ảnh người cô của bé Hồng (20’)
* Cảnh ngộ của bé Hồng:
– Cha vừa mất, mẹ bỏ nhà đi tha phương cầu thực.
– Anh em Hồng phải sống nhờ bà cô ruột.

-> Cô độc, đau khổ luôn khát khao tình yêu thương.
=> Rất đáng thương.

* Hình ảnh bà cô:
– Xuất hiện trong cảnh ngộ thương tâm côi cút của bé Hồng.

+ Vẻ mặt tươi cười rất kịch.
+ Giọng nói ngọt ngào đầy mỉa mai cay độc.
+ Cử chỉ thân mật giả dối.

=> Gieo rắc vào đầu đứa cháu những ý nghĩ hoài nghi, khinh miệt, ruồng rẫy người mẹ bất hạnh.

=> Đó là người đàn bà vô cảm, lạnh lùng, độc ác thâm hiểm, hiện thân cho thành kiến cổ hủ lạc hậu, phi nhân đạo của xã hội thực dân nửa phong kiến lúc bấy giờ.

? Em có nhận xét gì về nhân vật bà cô? Thái độ của em đối với nhân vật này?
HS trình bày lại những hành động, cử chỉ, ngôn ngữ của bà cô -> bản chất con người lạnh lùng, độc ác, thâm hiểm, tàn nhẫn -> Là sản phẩm của những định kiến đối với người phụ nữ trong xã hội phong kiến.
4. Hướng dẫn về nhà ( )
* Đối với bài cũ:
– Học bài theo nội dung.
– Hoàn chỉnh các bài tập.
* Đối với bài mới: Chuẩn bị “Trong lòng mẹ” (T2)
– Đọc kĩ văn bản.
– Tìm các chi tiết thể hiện tâm trạng bé Hồng.
– Chuẩn bị theo nội dung SGK.
– Tìm các bài viết về tác giả Nguyên Hồng và tác phẩm “ Những ngày thơ ấu”.

TIẾT 2

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (1’):
– Mục tiêu: đặt vấn đề tiếp cận bài học.
– Hình thức: hoạt động cá nhân.
– Kĩ thuật: giao nhiệm vụ, hoàn thành nhiệm vụ.
G

G

H

G

? Em có cảm nhận như thế nào khi đọc đoạn văn nói về cuộc trò chuyện giữa cô bé Hồng và bé Hồng ?
? Đọc diễn cảm lời thoại của bà cô ?
– Tự bộc lộ.
– Đọc diễn cảm.
* Dẫn: Trong tiết học trước chủ yếu chúng ta tìm hiểu về nhân vật bà cô quái ác và cuộc gặp gỡ như mèo vờn chuột- một trò đùa tàn ác do chính bà ta tạo ra.
Vậy tâm trạng của bé Hồng diễn biến như thế nào? Qua đó ta hiểu về tính cách và tâm hồn của chú bé , đó chính là nội dung quan trọng của tiết học này.
HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC (23’)
Mục tiêu: tìm hiểu về tác giả, tác phẩm.
– Phương pháp: PP thảo luận nhóm, PP nghiên cứu tình huống, PP vấn đáp.
– Phương tiện: máy chiếu, phiếu học tập, tư liệu
– Kĩ thuật: động não, chia nhóm, giao nhiệm vụ, hoàn tất một nhiệm vụ, trình bày một phút,…
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
Hoạt động 1: GV phân tích văn bản. II. Đọc – hiểu văn bản
G

H
G

H

G

H

G

H

G

H

G

H

G

G

H

G
G

H

G

H

G
H

G

H
G

H

G
G

H

G

H
G

H

G
? Tình cảm của bé Hồng với mẹ được thể hiện qua những sự việc chính nào?
Qua cuộc trò chuyên… trong lần gặp mẹ.
? Bé Hồng đã phản ứng ntn trước câu hỏi thứ nhất của người cô? Vì sao Hồng có phản ứng như vậy?
Mới đầu nghe người cô hỏi, lập tức trong kí ức chú bé sống dậy hình vẻ mặt rầu rầu và sự hiền từ của mẹ. Từ cúi đầu không đáp đến cũng đã cười và đáp lại cô 1 cách dứt khoát:
“Không ! cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về”. Đây là 1 phản ứng thông minh xuất phát từ sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ của chú. Bởi chú nhận ra ngay những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt của cô, nhưng không muốn tình yêu thương và lòng kính mến mẹ bị những ráp tâm tanh bẩn xúc phạm đến.
? Những lời mỉa mai của người cô tâm trạng bé Hồng ntn? Tìm những chi tiết thể hiện điều đó?
– Sau lời hỏi thứ 2 của người cô, lòng chú thắt lại, khoé mắt cay cay trước.
– Sau lời nói thứ 3 của người cô, bé Hồng phẫn uất không nén nổi: “Nước mắt tôi ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan hoà đầm đìa ở cằm và ở cổ, rồi cười dài trong tiếng khóc.” nỗi xót xa tức tưởi đang dâng lên trong lòng.
? Vì sao những lời nói của bà cô khiến bé Hồng lòng thắt lại, nước mắt chẩy ròng ròng…?
– Hồng cay đau xót khi niềm tin và tình mẫu tử thiêng liêng bị chính người cô ruột thịt cứ xăm soi hành hạ hòng chia rẽ. Em khóc vì thương mẹ bị lăng nhục. bị đối xử tàn nhẫn bất công
? Tâm trạng đâu đớn xót xa, uất ức của bé Hồng dâng đến cực điểm khi nghe người cô cứ tươi cười kể về tình cảnh tội nghiệp của mẹ. Tác giả đã bộc lộ lòng căm tức tột cùng ở giây phút này bằng hình ảnh nào?
Nỗi căm tức ấy được diễn tả bằng chi tiết đầy ấn tượng “Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ không ra tiếng. Giá những cổ tục đã đầy đoạ mẹ tôi…. mới thôi”.
? Hãy phân tích cái hay của h/ả so sánh trên?
Đây là một hình ảnh so sánh đặc sắc. Với những động từ mạnh: cắn, nhai, nghiền nằm trong 1 trường nghĩa đặc tả tâm trạng uất ức, căm giận của bé Hồng. Có thể nói tình thương và niềm tin đối với mẹ đã khiến người con thấu hiêủ và suy nghĩ sâu hơn, xúc cảm rộng hơn. Từ cảnh ngộ riêng của người mẹ, từ những lời nói cay độc của người cô. Bé Hồng nghĩ tới những “Cổ tục” căm giận cái xã hội cũ kĩ đầy thành kiến độc ác đối với người phụ nữ gặp hoàn cảnh éo le.
* Bình: Đây là một câu văn biểu cảm, một hình ảnh so sánh đặc sắc. Với những động từ mạnh: cắn nhai, nghiền, nắm trong một trường nghĩa đặc tả tâm trạng uất ức, căm giận của bé Hồng
? Những cung bậc cảm xúc của bé Hồng trước lời nói cay độc của người cô: từ chỗ nín nhịn, ghìm nén đén sự bùng nổ niềm xót xa uất hận. Cho em cảm nhận được điều gì trong tâm hồn của bé Hồng?
-Trong bi kịch gia đình, tâm hồn bé Hồng vẫn trong sáng dạt dào tình yêu thương mẹ, thôngcảm với cảnh ngộ bất hạnh của mẹ
– Qua diễn biến tâm trạng cảm xúc của bé Hồng trước bà cô, nhà văn đã cho người đọc thấy được nỗi bất hạnh của phụ nữ và trẻ em trong xã hội cũ. Đồng thời thấy được bản lĩnh cứng cỏi, một tấm lòng thiết tha của đứa con rất mực thương yêu và tin mẹ của bé Hồng.
Chú ý phần văn bản thứ 2.
? Khi gọi mợ ơi, Hồng có biết chắc đó là mẹ mình không? Tiếng gọi đó cho ta biết điều gì?
Tiếng gọi bối rối: Mợ ơi! cho thấy nỗi khao khát gặp mẹ.
? Nếu người ngồi trên xe kéo không phải là mẹ Hồng thì điều gì sẽ xảy ra? Cảm giác tủi thẹn của bé Hồng được diễn tả bằng hình ảnh nào? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật ấy?
– Nếu người ngồi trên xe kéo không phải là mẹ Hồng thì sẽ làm trò cười cho lũ trẻ, làm Hồng tủi thẹn.
– Khác gì cái ảo ảnh của một dòng nước trong suốt chảy dưới bóng râm…
– Hình ảnh so sánh bộc lộ tâm trạng thát vọng tột cùng nếu người trên xe không phải mẹ
? Cử chỉ của Hồng khi gặp mẹ ntn?
Thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, khi trèo lên xe chân ríu lại, được mẹ xoa đầu thì oà khóc nức nở.
? Qua những cử chỉ ấy cho thấy tâm trạng bé Hồng ntn khi gặp mẹ?
Xúc động, vui sướng.
? Niềm vui sướng của bé Hồng khi được ngồi trong lòng mẹ được diẽn tả xúc động qua những chi tiết nào?
Trình bày:
+ Cảm nhận gương mặt mẹ vẫn tươi sáng, đôi mắt trong, nước da mịn
+ Những cảm giác ấm áp mơn man khắp da thịt
+ Hơi quần áo và cả hơi thở thơm tho lạ thường.
+ Nghĩ và khát khao được bé lại để được mẹ vuốt ve, gãi rôm ở sống lưng cho
+ Không nhớ mình đã hỏi và mẹ đã trả lời ntn?
Cho hs quan sát bức tranh trong SGK
? Bức tranh diễn tả đoạn nào ? hãy mtả & bình bức tranh ấy ? ( thảo luận – 2 phút)
– Hết thời gian đại diện nhóm báo cáo, các nhóm khác nhận xét, bổ sung, GV nhận xét.
? Trình bày cảm nhận của em về niềm sung sướng cực điểm của bé Hồng khi được gặp mẹ qua các chi tiết trên?
Tự bộc lộ => đáng thương, đáng trân trọng.
? Tình cảm, cảm xúc ấy của bé H được ghi lại bằng những câu văn ntn?
Trình bày:
– Phần cuối này ngôn ngữ văn chương càng linh hoạt, tình cảm người viết càng dào dạt, là bài ca chân thành, cảm động về tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt.
* Bình: Với một tâm hồn nhạy cảm, luôn tin yêu, khát khao tình mẹ, nên khi ngồi trong lòng mẹ tất cả các giác quan đều mở ra và thức dậy để tận hưởng cái cảm giác mơn man ngất ngây đắm say êm dịu vô cùng của tình máu mủ ruột thịt: Bé Hồng đã nhận ra gương mặt mẹ vẫn tươi sáng, rực rỡ như thuở nào và mẹ đang truyền cho con niềm vui, niềm hạnh phúc, cảm giác ấm áp lạ thường từ hơi thở thơm tho. Đây là một bức tranh tràn ngập ánh sáng, đường nét với những sắc màu tươi tắn thoang thoảng hương thơm. Đây cũng là một thế giới dịu dàng kỉ niệm, ăm ắp tình người. và cứ thế bé Hồng bồng bềnh trong cảm giác sung sướng rạo rực của tình mẹ. Cái cảm giác mình đang bé lại hay niềm khao khát được bé lại để được làm nũng được mẹ vuốt ve chiều chuộng cứ lâng lâng tiếp nối ngỡ bé Hồng như đang sống trong mơ. và khi đó bé Hồng không còn nhớ mình đã hỏi, mẹ đã trả lời ntn, đặc biệt câu hói ác nghiệt của người cô tuy có vang lên, nhưng chìm ngay không mảy may nghĩ ngợi gì nữa. Thế mới biết bé H thương mẹ đến nhường nào và giây phút gặp mẹ đem lại cho chú cảm giác sung sướng ra sao. b. Tình yêu thương mẹ mãnh liệt của bé Hồng

* Khi nói chuyện vơí bà cô
– Cúi đầu không đáp – cười và từ chối dứt khoát.
-> là một phản ứng thông minh xuất phát từ sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ.

– Đau đớn tủi nhục trước những lời xúc xiểm về mẹ.

– Căm ghét những cổ tục đã đày đoạ làm khổ mẹ.

– Lời văn dồn dập với các động từ mạnh (vồ, cắn, nhai, nghiến)
-> thái độ quyết liệt, lòng căm phẫn tột cùng, tình yêu thương mãnh liệt …
– Hình ảnh so sánh đặc sắc…
– Phương thức biểu cảm
-> bộc lộ cảm xúc trực tiếp gợi trạng thái tâm hồn đau đớn của Hồng.

=>Trong bi kịch gia đình, tâm hồn bé Hồng vẫn trong sáng dạt dào tình yêu thương mẹ, thông cảm với cảnh ngộ bất hạnh của mẹ
* Khi được gặp mẹ

– Gọi “mợ ơi!”-> Khao khát được gặp mẹ

– Cử chỉ vội vã , bối rối

– > xúc động vui sướng

– Được ngồi trong lòng mẹ:

+ Cảm nhận mẹ vẫn trẻ đẹp và cả hơi thở thơm tho lạ thường.
+ Những cảm giác ấm áp mơn man khắp da thịt.
+ Khát khao được bé lại để mẹ yêu chiều…

-> Niềm hạnh phúc, sung sướng cực điểm của đứa con luôn tin yêu mẹ.

– Tình cảm, cảm xúc ấy được ghi lại bằng những câu văn chân thật, xúc động, giàu chất trữ tình.

Hoạt động 3 : Hướng dẫn tổng kết 4. Tổng kết
G

H

? Những biện pháp nghệ thuật đặc sắc nào tạo nên sự thành công trong trích đoạn…?
PBYK Tạo dựng được mạch truyện, mạch cảm xúc tự nhiên, sinh động.
– Miêu tả tâm lý nhân vật bé Hồng với lời nói, hành động, tâm trạng sinh động, chân thật.
– Kết hợp kể chuyện với miêu tả, biểu cảm tạo rung động trong lòng người đọc.
– Lời văn được viết trong dòng cảm xúc dạt dào. 4.1. Nghệ thuật
– Mạch truyện, mạch cảm xúc tự nhiên chân thực
– Kết hợp TS với MT, BC tạo nên những rung động trong lòng người đọc
– Khắc hoạ nhân vật.
G

H

H ? Trong lòng mẹ ” Trích hồi kí ” những ngày thơ ấu ” của Nguyên Hồng đẫ để lại trong em những ấn tượng gì?
Trình bày.

Đọc ghi nhớ. 4.2. Nội dung – ý nghĩa
– Nội dung: Nỗi cay đắng tủi cực và tình yêu thương cháy bỏng của bé Hồng đối với người mẹ bất hạnh.
– Ý nghĩa: Tình mẫu tử là mạch tình cảm không bao giờ vơi trong tâm hồn con người.
4.3. Ghi nhớ
HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP (5’)
– Mục tiêu: củng cố kiến thức, rèn kĩ năng kỹ năng phân tích một nhận định.
– Phương pháp: PP vấn đáp.
– Kĩ thuật: động não…

? Nêu ý kiến của em về nhận định: “Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và nhi đồng”?
* Yêu cầu: Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và nhi đồng
– Là nhà văn viết nhiều về phụ nữ và nhi đồng
– Dành cho phụ nữ và nhi đồng tấm lòng chan chứa thương yêu và thái độ nâng niu trân trọng
+ Diễn tả thấm thía những nỗi cơ cực, tủi nhục mà phụ nữ và nhi đồng phải gánh chịu trong xã hội cũ.
+ Thấu hiểu, trân trọng vẻ đẹp tâm hồn, đức tính cao quí của phụ nữ và nhi đồng.
? Văn bản có tiêu đề “Trong lòng mẹ”, em có đồng ý với cách đặt tiêu đề ấy không ? Vì sao?
– HS thảo luận nhóm -> trình bày: …Đó là giây phút hạnh phúc, bộc lộ tình yêu thương mẹ của bé Hồng …
HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG (4’)
– Mục tiêu: vận dụng kiến thức đã học để vẽ sơ đồ tư duy nội dung bài học.
– Phương pháp: thuyết trình.
– Kĩ thuật: giao nhiệm vụ, động não, trình bày một phút.

Gọi HS lên bảng vẽ sơ đồ nội dung bài học.

HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI – MỞ RỘNG (2’)
– Mục tiêu: mở rộng kiến thức tìm những bài ca dao, bài thơ, danh ngôn về chủ đề đã học.
– Phương pháp: đàm thoại.
– Kĩ thuật: trình bày một phút, động não.

? Tìm những bài thơ, bài ca dao hoặc danh ngôn chủ đề tình mẫu tử?
4. Hướng dẫn về nhà ( )
* Đối với bài cũ:
– Học kĩ nội dung bài học
– Hoàn thành bài tập phần luyện tập
– Phân tích tâm địa xấu xa của bà cô và tình yêu mẹ mãnh liệt của bé Hồng đối với mẹ.
* Đối với bài mới: Chuẩn bị bài: Trường từ vựng
– Đọc kĩ ngữ liệu và trả lời các câu hỏi;
– Nắm được các lưu ‎ khi sử dụng trường từ vựng; biết tập hợp các từ có nét chung về nghĩa vào một trường từ vựng.

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Học tập

Bài viết hay nhất

Cách Bảo Quản Cùi Bưởi Để Nấu Chè Ăn, Để Bảo Quản Được Lâu Mà Vẫn
Cách Bảo Quản Cùi Bưởi Để Nấu Chè Ăn, Để Bảo Quản Được Lâu Mà Vẫn
Cách Nấu Nước Cốt Dừa Đóng Hộp Đảm Bảo Nhất, Cách Dùng Nước Cốt Dừa Đóng Hộp
Cách Nấu Nước Cốt Dừa Đóng Hộp Đảm Bảo Nhất, Cách Dùng Nước Cốt Dừa Đóng Hộp
Cách Nấu Chè Trôi Nước Bằng Bột Năng Ngon Độc Đáo, Cách Nấu Chè Trôi Nước Ngon Dẻo Mềm Không Bị Cứng
Cách Nấu Chè Trôi Nước Bằng Bột Năng Ngon Độc Đáo, Cách Nấu Chè Trôi Nước Ngon Dẻo Mềm Không Bị Cứng
Giải Thích Về Đồ Thị Pha Phối Khí Trên Động Cơ, Cấu Tạo Hệ Thống Phối Khí Trên Động Cơ
Giải Thích Về Đồ Thị Pha Phối Khí Trên Động Cơ, Cấu Tạo Hệ Thống Phối Khí Trên Động Cơ
Cách Nấu Nước Đường Ăn Sương Sâm, Cách Làm Thạch Sương Sâm
Cách Nấu Nước Đường Ăn Sương Sâm, Cách Làm Thạch Sương Sâm
Giải GDQP- AN 11 bài 3: Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia
Giải GDQP- AN 11 bài 2: Luật Nghĩa vụ quân sự và trách nhiệm của học sinh
Cách Nấu Bánh Đa Bò Nhừ Hải Phòng, 10 Món Ngon Hải Phòng Nhất Định Phải Thử
Cách Nấu Bánh Đa Bò Nhừ Hải Phòng, 10 Món Ngon Hải Phòng Nhất Định Phải Thử
Tip Phối Đồ Với Giày Mlb Cho Nam Nữ Cực Chất, Beecost Mua Thông Minh
Tip Phối Đồ Với Giày Mlb Cho Nam Nữ Cực Chất, Beecost Mua Thông Minh
Hướng Dẫn: 6 Cách Nấu Bò Kho Bằng Thịt Heo, Cách Nấu Bò Kho Ngon Đúng Điệu Chấm Bánh Mì Chuẩn
Hướng Dẫn: 6 Cách Nấu Bò Kho Bằng Thịt Heo, Cách Nấu Bò Kho Ngon Đúng Điệu Chấm Bánh Mì Chuẩn
Cách Nấu Cháo Bằng Nồi Nấu Chậm Qua Đêm, Bí Quyết Nấu Cháo Cho Bé Cực Nhàn Vẫn Ngon
Cách Nấu Cháo Bằng Nồi Nấu Chậm Qua Đêm, Bí Quyết Nấu Cháo Cho Bé Cực Nhàn Vẫn Ngon
Cách Nấu Cháo Đu Đủ Cho Bé Ăn Đu Đủ Chín, Cháo Đu Đủ Nấu Thịt Và Trứng Gà Cho Bé
Cách Nấu Cháo Đu Đủ Cho Bé Ăn Đu Đủ Chín, Cháo Đu Đủ Nấu Thịt Và Trứng Gà Cho Bé
Cách Nấu Xôi Bằng Nồi Cơm Điện Tử Toshiba, Hướng Dẫn Sử Dụng Nồi Cơm Điện Toshiba
Cách Nấu Xôi Bằng Nồi Cơm Điện Tử Toshiba, Hướng Dẫn Sử Dụng Nồi Cơm Điện Toshiba
Cách Nấu Xương Chó Với Chuối Xanh Ăn Nhanh Kẻo Hết, Công Thức Cách Làm Thịt Chó Nấu Củ Chuối
Cách Nấu Xương Chó Với Chuối Xanh Ăn Nhanh Kẻo Hết, Công Thức Cách Làm Thịt Chó Nấu Củ Chuối
Cách Làm Mỡ Hành Ăn Chuối Nấu Chấm Muối Ớt Món Ăn, Món Chuối Già Nấu Chấm Muối Ớt Món Ăn
Cách Làm Mỡ Hành Ăn Chuối Nấu Chấm Muối Ớt Món Ăn, Món Chuối Già Nấu Chấm Muối Ớt Món Ăn