Các dạng bài tập hàm số bậc nhất và Bài tập vận dụng

Vậy hàm số bậc nhất có các dạng bài tập như thế nào? cách giải các dạng bài tập hàm số bậc nhất ra sao? chúng ta sẽ tìm hiểu chi tiết qua các bài tập vận dụng có lời giải trong bài viết này.

I. Hàm số bậc nhất – kiến thức cần nhớ

1. Định nghĩa hàm số bậc nhất

– Hàm số bậc nhất là hàm số được cho bởi công thức y = ax + b trong đó a; b là các số cho trước và a ≠ 0. Đặc biệt, khi b = 0 thì hàm có dạng y = ax.

2. Tính chất hàm số bậc nhất

• Hàm số bậc nhất y = ax + b (a ≠ 0) xác định với mọi giá trị của x ∈ R và;

– Đồng biến trên R khi a > 0

– Nghịch biến trên R khi a <0

3. Đồ thị của hàm số bậc nhất

• Đồ thị của hàm số y = ax + b (a ≠ 0) là một đường thẳng

– Cắt trục tung tại điểm có tung độ bằng b

– Song song với đường thẳng y = ax nếu b ≠ 0 và trùng với đường thẳng y = ax nếu b = 0.
– Số a gọi là hệ số góc, số b gọi là tung độ gốc của đường thẳng.

4. Góc tạo bởi đồ thị hàm số bậc nhất và trục Ox

• Gọi α là góc tạo bởi đường thẳng y = ax + b (a ≠ 0) và trục Ox.

– Nếu α > 0 thì tanα = a; (góc tạo bởi hàm số và Ox là góc nhọn)

– Nếu α < 0 ta đặt β = 1800 – α, khi đó tanβ =|α|; (góc tạo bởi hàm số và Ox là góc tù).

 Tính β rồi suy ra α = 1800 – β.

5. Vị trí tương đối của hai đường thẳng, đường thẳng và parabol.

• Cho các đường thẳng (d): y = ax + b (a ≠ 0) và (d’): y = a’x + b’ (a’ ≠ 0) khi đó :

 (d) X (d’) ⇔ a ≠ a’

 (d) // (d’) ⇔ a = a’ và b ≠ b’

 (d) ≡ (d’) ⇔ a = a’ và b = b’

 (d) ⊥ (d’) ⇔ a.a’ = -1

> Lưu ý: Các ký hiệu: X là cắt; // là song song; ≡ là trùng; ⊥ là vuông góc.

II. Bài tập hàm số bậc nhất một ẩn có lời giải

* Bài tập 1: Viết phương trình đường thẳng (d) đi qua điểm M(1;2) và có hệ số góc là 3.

* Lời giải:

– Phương trình đường thẳng có hệ số góc 3 (tức a = 3) có phương trình dạng: y = 3x + b.

– Vì phương trình này đi qua điểm M(1;2) nên có: 2 = 3.1 + b ⇔ b = 2 – 3 ⇔ b = -1.

Vậy phương trình đường thẳng cần tìm là: y = 3x – 1

* Bài tập 2: Cho đường thẳng (d1): y = -x + 2 và đường thẳng (d2): y = 2x +m – 3. Xác định m để (d1) cắt (d2) tại điểm nằm trên trục hoành.

* Lời giải:

– Ta thấy (d1) luôn cắt (d2) vì a1 = -1 ≠ a2 = 2.

– Đường thẳng d1 cắt trục hoành (y = 0) tại điểm (2;0)

– Đường thẳng d2 cắt trục hoành (y=0) tại điểm

⇒ Để d1 cắt d2 tại một điểm trên trục hoành thì:

Với m = 7 khi đó d2 có phương trình: y = 2x + 4. Khi đó hai đường thẳng y = -x + 2 và đường thẳng y = 2x + 4 cắt nhau tại một điểm có tọa độ (2;0) nằm trên trục hoành.

* Bài tập 3: Cho các hàm số y = 2mx + m + 1 (1) và hàm số y = (m – 1)x + 3 (2)

a) Xác định m để hàm số (1) đồng biến, hàm số (2) nghịch biến.

b) Xác định m để đồ thị hàm số (1) song song với đồ thị hàm số (2)

c) Chứng minh rằng đồ thị (d) của hàm số (1) luôn đi qua 1 điểm cố định với mọi giá trị của m.

* Lời giải:

a) Xác định m để hàm số (1) đồng biến, hàm số (2) nghịch biến.

– Hàm số (1) đồng biến (tức a > 0) ⇔ 2m > 0 ⇔ m > 0

– Hàm số (2) nghịch biến (tức a < 0) ⇔ m – 1 < 0 ⇔  m < 1

⇒ Để hàm số (1) đồng biến và hàm số (2) nghịch biến thì m thỏa: 0 < m < 1.

b) Xác định m để đồ thị hàm số (1) song song với đồ thị hàm số (2)

– Để đồ thị của hàm số (1) // (2) thì:

 

c) Chứng minh rằng đồ thị (d) của hàm số (1) luôn đi qua 1 điểm cố định với mọi giá trị của m.

– Viết lại hàm số (1) như sau: y = m(2x + 1) + 1, ta thấy:

 Với mọi giá trị của m, khi x = -1/2 thì y = 1.

→ Vậy đồ thị (d) của hàm số (1) luôn đi qua 1 điểm cố định là điểm M(-1/2; 1)

* Bài tập 4: Cho hàm số y = (m – 3)x + m + 2 (1)

a) Tìm m để đồ thị (d) cắt trục tung tại điểm có tung độ = -3

b) Tìm m để đồ thị (d) song song với đường thẳng (d1): y = -2x + 1

c) Tìm m để đồ thị (d) vuông góc với đường thẳng (d2): y = 2x – 5

* Lời giải:

a) Tìm m để đồ thị (d) cắt trục tung tại điểm có tung độ = -3

• Để đồ thị hàm số y = (m – 3)x + m + 2 cắt trục tung tại điểm có tung độ bằng -3, tức là x = 0; y = -3 nên có:

 – 3 = (m – 3).0 + m + 2 ⇒ m = – 5.

→ Vậy với m = – 5 thì đồ thị hàm số (d) cắt trục tung tại điểm có tung độ bằng -3.

b) Tìm m để đồ thị (d) song song với đường thẳng (d1): y = -2x + 1.

• Để đồ thị hàm số (d): y = (m – 3)x + m + 2 song song với đường thẳng (d1): y = -2x + 1 thì:

  

Với a’ là hệ số góc của (d1) b’ là tung độ góc của (d1).

→ Vậy với m = 1 thì đồ thị hàm số (d) // (d1): y = -2x + 1.

c) Tìm m để đồ thị (d) vuông góc với đường thẳng y = 2x – 5

• Để đồ thị hàm số (d): y = (m – 3)x + m + 2 vuông góc với đường thẳng y = 2x – 5 thì:

  

Với a’ là hệ số góc của (d2).

→ Vậy với m = 5/2 thì đồ thị hàm số (d) ⊥ (d2): y = 2x – 5.

* Bài tập 5: Cho hàm số y = 2x + m. (1)

a) Xác định giá trị của m để hàm số đi qua điểm A(-1;3)

b) Xác định m để đồ thị hàm số (1) cắt đồ thì hàm số y = 3x – 2 trong góc phần tư thứ IV.

* Lời giải:

a) Để đồ thị hàm số y = 2x + m đi qua điểm A(-1;3) thì:

 3 = 2.(-1) + m ⇔ m = 3 + 2 ⇔ m = 5.

Vậy mới m = 5 thì đồ thị hàm số y = 2x + m đi qua điểm A(-1;3).

b) Tọa độ giao điểm của đồ thị hàm số y = 2x + m với đồ thị hàm số y = 3x – 2 là nghiệm của hệ phương trình:

  

– Vậy tọa độ giao điểm của đồ thị hàm số y = 2x + m với đồ thị hàm số y = 3x – 2 là (m+2;3m+4)

– Để tọa độ giao điểm này nằm trong góc phần tư thứ IV thì:

  

Vậy với -2<m<-4/3 thì đồ thị hàm số y = 2x + m cắt đồ thì hàm số y = 3x – 2 trong góc phần tư thứ IV.

* Bài tập 6: Xác định hàm số y = ax + b biết đồ thị (d) của nó đi qua điểm A(4;0) và B(0;3). Khi đó hãy tính:

a) Vẽ đồ thị hàm số (d) vừa tìm được và tính góc α tạo bởi đường thẳng (d) và trục Ox.

b) Khoảng cách từ gốc tọa độ O đến đường thẳng (d)

c) Tính diện tích tam giác OAB

* Lời giải:

a) Vì (d) đi qua A(4;0) nên tọa độ A phải thỏa mãn phương trình y = ax + b, tức là: 0 = 4a + b; (1)

Tương tự (d) đi qua B(0;3) nên tọa độ B phải thỏa mãn phương trình y = ax + b, tức là: 3 = a.0 + b ⇒ b = 3.

Thay b = 3 vào (1) ⇒ a = -3/4.

– Hàm số cần xác định là: 

b) Vẽ đồ thị hàm số

– Hàm số đi qua 2 điểm A(4;0) và B(0;3) có đồ thị như sau:

đồ thị hàm số bậc nhất– Xét tam giác AOB vuông tại O, ta có: 

 

Vây góc tạo bởi (d) và trục hoành Ox (tức đường thẳng y = 0) là α = 14308′.

b) Khoảng cách từ O tới đường thẳng (d).

– Vẽ OH ⊥ AB. Tam giác OAB là tam giác vuông tại O ta có OH ⊥ AB nên:

 

Vậy khoảng cách từ gốc tọa độ O tới đường thẳng (d) là 2,4.

c) Tính diện tích tam giác OAB

Vì tam giác OAB là tam giác vuông tại O nên ta có:

Vậy SΔOAB = 6.(dvdt)

III. Bài tập hàm số bậc nhất tự luyện

* Bài tập 1: Cho hàm số y = (2m + 1) + m + 4 có đồ thị là (d).

a) Tìm m để (d) đi qua điểm A(-1;2)

b) Tìm m để (d) song song với đường thẳng (d1) có phương trình y = 5x + 1

c) Chứng minh rằng khi m thay đổi thì đường thẳng (d) luôn đi qua một điểm cố định.

 

* Bài tập 2: Cho hàm số y = (m + 5)x + 2m – 10

a) Với giá trị nào của m thì y là hàm số bậc nhất

b) Với giá trị nào của m thì hàm số đồng biến.

c) Tìm m để đồ thị hàm số đi qua điểm A(2; 3)

d) Tìm m để đồ thị cắt trục tung tại điểm có tung độ bằng 9.

e) Tìm m để đồ thị đi qua điểm 10 trên trục hoành.

f) Tìm m để đồ thị hàm số song song với đồ thị hàm số y = 2x – 1

g) Chứng minh đồ thị hàm số luôn đi qua 1 điểm cố định với mọi m.

h) Tìm m để khoảng cách từ O tới đồ thị hàm số là lớn nhất.

* Bài tập 3: Cho hàm số y = (2m – 3)x + m – 5

a) Vẽ đồ thị hàm số với m = 2

b) Chứng minh họ đường thẳng luôn đi qua điểm cố định khi m thay đổi

c) Xác định m để đồ thị hàm số tạo với 2 trục toạ độ một tam giác vuông cân

d) Xác định m để đồ thị hàm số tạo với trục hoành một góc 300

e) Xác định m để đồ thị hàm số tạo với trục hoành một góc 1350

f) Xác định m để đồ thị hàm số cắt đường thẳng y = 3x – 4 tại một điểm trên Oy

g) Xác định m để đồ thị hàm số cắt đường thẳng y = -x – 3 tại một điểm trên Ox

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Toán học

Bài viết hay nhất

Trắc nghiệm tiếng anh 11 unit 4: Volunteer work (P1)
Cách Bảo Quản Cùi Bưởi Để Nấu Chè Ăn, Để Bảo Quản Được Lâu Mà Vẫn
Cách Bảo Quản Cùi Bưởi Để Nấu Chè Ăn, Để Bảo Quản Được Lâu Mà Vẫn
Trắc nghiệm lịch sử 11 bài 6: Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918) (P1)
Giải GDQP- AN 11 bài 3: Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia
Giải GDQP- AN 10 bài 2: Lịch sử, truyền thống của Quân đội và Công an nhân dân Việt Nam
Giải Thích Về Đồ Thị Pha Phối Khí Trên Động Cơ, Cấu Tạo Hệ Thống Phối Khí Trên Động Cơ
Giải Thích Về Đồ Thị Pha Phối Khí Trên Động Cơ, Cấu Tạo Hệ Thống Phối Khí Trên Động Cơ
Cách Nấu Nước Cốt Dừa Đóng Hộp Đảm Bảo Nhất, Cách Dùng Nước Cốt Dừa Đóng Hộp
Cách Nấu Nước Cốt Dừa Đóng Hộp Đảm Bảo Nhất, Cách Dùng Nước Cốt Dừa Đóng Hộp
Diện Áo Lông Đa Phong Cách Phối Đồ Với Áo Khoác Lông Ngắn, 3 Tips Mặc Áo Khoác Lông Sang Chảnh Như Sao
Diện Áo Lông Đa Phong Cách Phối Đồ Với Áo Khoác Lông Ngắn, 3 Tips Mặc Áo Khoác Lông Sang Chảnh Như Sao
Top 12 Cách Phối Đồ Với Áo Măng Tô Ngắn, 8 Cách Phối Đồ Với Măng Tô Nam Nữ
Top 12 Cách Phối Đồ Với Áo Măng Tô Ngắn, 8 Cách Phối Đồ Với Măng Tô Nam Nữ
Trắc nghiệm sinh học 11 bài 8: Quang hợp ở thực vật
Trắc nghiệm công dân 9 bài 3: Dân chủ và kỉ luật
Cách Phối Đồ Đi Đám Cưới Cho Nữ Mùa Đông Đẹp, Cách Chọn Trang Phục Mặc Đi Đám Cưới Mùa Đông
Cách Phối Đồ Đi Đám Cưới Cho Nữ Mùa Đông Đẹp, Cách Chọn Trang Phục Mặc Đi Đám Cưới Mùa Đông
Cách Phối Đồ Với Quần Jean Ống Suông Mùa Đông Cực Đẹp Và Khí Chất
Cách Phối Đồ Với Quần Jean Ống Suông Mùa Đông Cực Đẹp Và Khí Chất
Cách Sử Dụng Nồi Nấu Cháo Chậm Trung Quốc, Nồi Kho Cá Hầm Cháo Chậm Đa Năng Yibao 1,5 Lít
Cách Sử Dụng Nồi Nấu Cháo Chậm Trung Quốc, Nồi Kho Cá Hầm Cháo Chậm Đa Năng Yibao 1,5 Lít
Cách Nấu Chè Trôi Nước Bằng Bột Năng Ngon Độc Đáo, Cách Nấu Chè Trôi Nước Ngon Dẻo Mềm Không Bị Cứng
Cách Nấu Chè Trôi Nước Bằng Bột Năng Ngon Độc Đáo, Cách Nấu Chè Trôi Nước Ngon Dẻo Mềm Không Bị Cứng